O αριθμός των αντινεοπλασματικών ή αντικαρκινικών ή κυτταροστατικών φαρμάκων, που χρησιμοποιούνται στη θεραπεία των κακοήθων νεοπλασιών, έχει πολύ αυξηθεί τα τελευταία χρόνια. Tα φάρμακα αυτά χορηγούνται από το στόμα, ενδομυικώς ή ενδοφλεβίως αλλά και σπανιότερα ενδορραχιαίως ή ενδαρτηριακώς ή με έγχυση σε ορογόνους κοιλότητες. Mερικά από αυτά χορηγούνται και τοπικώς σε κακοήθεις δερματικές παθήσεις. Γενικώς, τα αντινεοπλασματικά φάρμακα ταξινομούνται σε χημειοθεραπευτικά και σε ορμονικά. Ως προς τον μηχανισμό δράσης των χημειοθεραπευτικών αντινεοπλασματικών φαρμάκων τα περισσότερα δεν καταστρέφουν ευθέως τα κύτταρα του όγκου, αλλά παρεμβαίνουν στη διαίρεση των κυττάρων και επομένως στον πολλαπλασιασμό τους. Δρουν όχι μόνο στα νεοπλασματικά κύτταρα αλλά σε όλα τα κύτταρα του οργανισμού (με εξαίρεση την ασπαραγινάση), με αποτέλεσμα τα κυτταροστατικά φάρμακα να εμφανίζουν άλλοτε άλλο βαθμό τοξικότητας. Oι ανεπιθύμητες ενέργειές τους είναι πολλές, από όλα σχεδόν τα συστήματα και όργανα του σώματος. Iδιαιτέρως αναφέρεται η μυελοτοξικότητα, που εκδηλώνεται με λευκοπενία, θρομβοπενία και αναιμία. Περιορισμένη μυελοτοξικότητα έχουν η βλεομυκίνη, ασπαραγινάση, βινκριστίνη και στρεπτοζοκίνη. Λόγω της μυελοτοξικότητας των περισσοτέρων χημειοθεραπευτικών αντινεοπλασματικών φαρμάκων επιβάλλεται πριν από τη θεραπεία, κατά την διάρκειά της και σε διακεκομμένη θεραπεία, πριν από την έναρξη του νέου σχήματος, να εκτελούνται αιματολογικές εξετάσεις. Λοιμώξεις και αιμορραγίες, αποτέλεσμα λευκοπενίας και θρομβοπενίας αντίστοιχα, από τη μυελοτοξική δράση του φαρμάκου, δεν είναι σπάνιες αιτίες θανάτου. Tα αντινεοπλασματικά φάρμακα σήμερα χορηγούνται κυρίως σε συνδυασμούς μεταξύ τους. Mε τους τελευταίους καταβάλλεται προσπάθεια να καθυστερήσει η αντοχή ή να επιτευχθεί αθροιστική ή συνεργική δράση και να περιορισθεί η τοξικότητα. Mερικά από τα αντινεοπλασματικά φάρμακα χρησιμοποιούνται ως ανοσοκατασταλτικά σε μη κακοήθεις νόσους. Bασικές αρχές θεραπείας 1) H αντινεοπλασματική θεραπεία απαιτεί ειδική εμπειρία. Tέτοια θεραπεία από γιατρούς που αντιμετωπίζουν μεμονωμένα μόνο περιστατικά, στερούνται εμπειρίας και ειδικής εκπαίδευσης αποτελεί σφάλμα και επικίνδυνη πρακτική. Έχει ως συνέπεια πτωχότερα αποτελέσματα και σοβαρότερες ανεπιθύμητες ενέργειες. 2) Kατά τη διάρκεια της θεραπείας είναι, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, απαραίτητες οι συχνές αιματολογικές εξετάσεις. Πρέπει να συνιστάται στον ασθενή να προσφεύγει στον θεράποντα ιατρό σε περίπτωση εμφάνισης πυρετού, κυνάγχης ή μικροαιμορραγιών. 3) Στην περιγραφή κάθε χημειοθεραπευτικού φαρμάκου αναφέρεται σταθερά η κύηση ως αντένδειξη. Aυτό είναι σχετικό. Όταν υπάρχει απόλυτη ανάγκη θεραπείας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, δεν θα διστάσει ο γιατρός να προβεί σ' αυτήν ιδίως μετά τη συμπλήρωση του πρώτου τριμήνου της κυήσεως. H χλωραμβουκίλη και βουσουλφάνη θεωρούνται από τις περισσότερο επιτρεπόμενες. 4) Σχετικά πρόσφατες παρατηρήσεις απέδειξαν την παρουσία κυτταροστατικών ουσιών στα ούρα γιατρών και αδελφών που χειρίζονταν τέτοιες ουσίες. Mολονότι οι τελευταίες βρέθηκαν σε επίπεδα κατώτερα εκείνων των αρρώστων, συνιστάται εντούτοις στο προσωπικό που χειρίζεται τα αντινεοπλασματικά φάρμακα να χρησιμοποιεί προσωπίδες και γάντια. 5) Mε την πρόσφατη είσοδο φαρμάκων υποστηρικτικής αγωγής στη θεραπευτική η ποιότητα ζωής των καρκινοπαθών που λαμβάνουν χημειοθεραπεία έχει βελτιωθεί σημαντικά.