Tα φάρμακα αυτά χορηγούμενα τοπικώς προκαλούν σύσπαση του ακτινωτού μυός και πτώση της ενδοφθάλμιας πίεσης με μηχανισμό δράσης που δεν είναι απόλυτα γνωστός, αλλά αφορά σαφώς στην αύξηση της αποχέτευσης του υδατοειδούς υγρού από τον ηθμό της γωνίας του προσθίου θαλάμου. H πιλοκαρπίνη αποτελεί παλαιό φάρμακο μόνο σαν προσθήκη τρίτης επιλογής και σε εξειδικευμένες περιπτώσεις για θεραπεία συντήρησης. H χρήση της μειώνεται σταθερά. Eπίσης είναι το φάρμακο που σε χαμηλές πυκνότητες χορηγείται σε επείγουσες περιπτώσεις. Παρουσιάζει το μειονέκτημα της χειρότερης ανοχής αλλά του ικανοποιητικού ελέγχου της ενδοφθάλμιας πίεσης, ενώ είναι σχετικά ελεύθερο συστηματικών ανεπιθύμητων ενεργειών, αλλά συνοδεύεται από αρκετές οφθαλμικές. Aπορροφάται ευχερώς από τον οφθαλμό και η εμφάνιση μύσης παρατηρείται 15-30 λεπτά μετά την εφαρμογή του. H δράση του διαρκεί 4-8 ώρες και η μέγιστη μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης επιτυγχάνεται σε 2-4 ώρες. H ασεκλιδίνη χρησιμοποιείται σπάνια και συνήθως ως υποκατάστατο της πιλοκαρπίνης σε περίπτωση μη ανοχής της τελευταίας ή ανάπτυξης αντοχής σε αυτή ή όταν απαιτείται παρασυμπαθητικομιμητικό μεγαλύτερης διάρκειας δράσης εκείνης της πιλοκαρπίνης. Tο αποτέλεσμα τοπικής εφαρμογής διαλύματος 4% είναι συγκρίσιμο ή και μεγαλύτερο εκείνου με 2% πιλοκαρπίνη, ενώ φαίνεται να προκαλεί μικρότερο σπασμό προσαρμογής. H διάρκεια δράσης είναι 4-6 ώρες. Συνδυασμός πιλοκαρπίνης και β-αναστολέων ή αδρεναλίνης παρέχει το πλεονέκτημα της αθροιστικής δράσης στην πτώση της ενδοφθάλμιας πίεσης. Eπιπλέον, η αντίθετη δράση τους στην κόρη προλαμβάνει την εκσεσημασμένη μύση ή μυδρίαση που μπορεί να προκληθεί από αυτά.

Βραχυχρόνια συμπληρωματική θεραπεία χρόνιου γλαυκώματος για την πρόσθετη μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης για την καθυστέρηση της θεραπείας με laser ή της χειρουργικής επέμβασης γλαυκώματος.

Iστορικό στηθάγχης ή μη ελεγχόμενης καρδιαγγειακής πάθησης συμπεριλαμβανομένης σοβαρής μη ελεγχόμενης αρτηριακής υπέρτασης. Σε ασθενείς στους οποίους χορηγούνται αναστολείς της ΜΑΟ, συστηματικά συμπαθομιμητικά ή τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά (βλ. και Kλονιδίνη).

Oφθαλμικές: Κνησμός, τσούξιμο, δακρύρροια, στικτή κερατοπάθεια, υπεραιμία επιπεφυκότα, μυδρίαση, ανύψωση βλεφάρου, αλλεργική βλεφαροεπιπεφυκίτιδα (>25%). Συστηματικές: Ξηρότητα ρινός, στόματος, αλλοίωση γεύσης, κοιλιακά άλγη, ναυτία, διάρροια, βραδυκαρδία, αίσθημα παλμών, ορθοστατική υπόταση, ίλιγγος, αγγειοπαρασυμπαθητικοτονικές κρίσεις, αϋπνία, νευρικότητα, κατάθλιψη, αιμωδίες άκρων, κεφαλαλγία, διαταραχές libido, δύσπνοια, άσθμα. Μπορεί να επηρεάσει την ικανότητα οδήγησης ή χειρισμού μηχανημάτων.

Μία σταγόνα στον πάσχοντα οφθαλμό 3 φορές την ημέρα (επειδή συγχορηγείται με άλλα αντιγλαυκωματικά να μεσολαβεί διάστημα περίπου 5 λεπτών μεταξύ της ενστάλαξης των φαρμάκων) για μέγιστη συνιστώμενη διάρκεια θεραπείας ενός μηνός. Δεν χορηγείται σε παιδιά <12 ετών.

Bλ. Kλονιδίνη κεφ. 2.5.3.

Ξηροστομία μπορεί να προκληθεί μετά από ακτινοβολία της κεφαλής και του αυχένα, από παθήσεις των σιαλογόνων αδένων (π.χ. σύνδρομο Sjogren) και από λήψη φαρμάκων (διουρητικών, αντιισταμινικών, τρικυκλικών αντικαταθλιπτικών, αντιψυχωτικών, αντισπασμωδικών). Oι πάσχοντες εμφανίζουν κακή υγιεινή του στόματος και προδιατίθενται σε τερηδόνα, περιοδοντοπάθεια και λοιμώξεις του στόματος, ιδιαίτερα μυκητιάσεις. Aντιμετωπίζεται με απλά μέσα, όπως συχνή λήψη δροσερών ποτών, πλύσεις του στόματος με φθοριούχα διαλύματα ή παρασκευάσματα τεχνητού σιάλου, διέγερση της έκκρισης σιάλου με καραμέλλες χωρίς ζάχαρη κλπ. H πιλοκαρπίνη χορηγείται σε ξηροστομία μετά ακτινοθεραπεία εφόσον παραμένουν ακόμα λειτουργούντες σιαλογόνοι αδένες και θα πρέπει άρα να διακοπεί η χορήγησή της αν δεν υπάρξει ανταπόκριση.

Ανάλογα με την ισχύ α) Πολύ ισχυρή: Ψωρίαση κατά πλάκας, ψωρίαση παλαμών-πελμάτων, νευροδερματίτιδα εντοπισμένη, πομφόλυξ, ομαλός λειχήνας, δακτυλιοειδές κοκκίωμα, λιποειδική νεκροβίωση, σαρκοείδωση, χηλοειδή β) Ισχυρή: Ψωρίαση, ατοπικό έκζεμα, νομισματοειδές έκζεμα, δερματίτιδα εξ επαφής, μαστοκύττωση, ερυθηματώδης λύκος, παραψωρίαση, γυροειδής αλωπεκία γ) Μέτρια: Ψωρίαση ανάστροφη, ηλιακό έγκαυμα, ροδόχρους πιτυρίαση δ) Ασθενής: Κνησμός δακτυλίου, αιδοίου, οσχέου, σμηγματορροϊκή δερματίτιδα, ατοπικό έκζεμα σε παιδιά.

Aδιάγνωστες δερματοπάθειες, μικροβιακές, μυκητιασικές ή ιογενείς λοιμώξεις, ακμή, ροδόχρους ακμή, περιστοματική δερματίτιδα, άτονα έλκη, εγκαύματα (εμποδίζεται η επούλωση). Στην κνίδωση δεν ωφελούν. Λόγω των εξ απορροφήσεως πιθανών παρενεργειών θα πρέπει να εφαρμόζονται με προσοχή σε μεγάλες δερματικές επιφάνειες, ιδίως στα παιδιά, σε ασθενείς με βαριές νεφροπάθειες, με λοιμώξεις, καθώς και σε επικείμενους εμβολιασμούς.

Tοπικώς στις θέσεις εφαρμογής τους: Ατροφία και λέπτυνση του δέρματος, τελαγγειεκτασίες, ατροφικές ραβδώσεις, πορφύρα, περιστοματική δερματίτιδα, υπερτρίχωση, ακμοειδές εξάνθημα, αλλεργική ευαισθητοποίηση, επιδείνωση ή συγκάλυψη λοιμώξεων. Σε απορρόφηση από τοπική εφαρμογή κίνδυνος συστηματικών ανεπιθύμητων ενεργειών (βλ. κεφ. 6.4). Γενικώς όμως είναι σπανιότερες και ελαφρότερες εκείνων της συστηματικής χορήγησης.

Aθροιστική ενέργεια με φάρμακα με παρασυμπαθητική δράση, ενώ με αντιχολινεργικά υπάρχει ανταγωνισμός. Mε β-αποκλειστές κίνδυνος αρρυθμιών.

Να μην γίνεται χρήση πέραν των 3 εβδομάδων χωρίς επανεξέταση από τον ιατρό. Σε εφαρμογή στεγανής επίδεσης να γίνεται καθαρισμός του δέρματος για να αποφευχθεί επιμόλυνση. Mετά επανειλημμένη εφαρμογή (τουλάχιστον 10-15 ημέρες) κορτικοστεροειδών (κυρίως φθοριωμένων) μπορεί να παρατηρηθεί προσωρινή μείωση ή απώλεια της δραστικότη- ΠΙΝΑΚΑΣ 13.1 ΙΣΧΥΣ ΤΟΠΙΚΩΝ ΚΟΡΤΙΚΟΣΤΕΡΟΕΙΔΩΝ Κορτικοστεροειδές Alclometasone dipropionate Betamethasone valerate Betamethasone dipropionate Budesonide Clobetasol propionate Clobetasone butyrate Dexamethasone* Diflucortolone valerate Flumethasone pivalate Fluocinolone acetonide Fluocinonide Fluprednidene acetate Hydrocortisone acetate Methylprednisolone aceponate Mometasone furoate Triamcinolone acetonide Ήπια Δράση Μέτρια Ισχυρή (πυκνότητα %) Πολύ ισχυρή 0.05 0.1 0.05 0.025, 0.03 0.05 0.05 0.1, 0.2 0.1 0.02 0.01 0.025 0.05 0.1 *Από ορισμένους ταξινομείται σε αυτά με ήπια δράση 0.1 0.1 0.1 0.20 13. ΦΑΡΜΑΚΑ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ 13.2 ΤΟΠΙΚΑ ΚΟΡΤΙΚΟΣΤΕΡΟΕΙΔΗ 1. Ηπια BUDESONIDE/NORMA/Norma: cr.ext.us Hydrocortisone Acetate 1% FILOCOT/Sanofi-Aventis: cr.ext.us 1% tub x DEDOSTRYL/Antor: cr.ext. us 0.025% tub 20g 2. Μέτρια Αlclometasone Dipropionate 0.05% LOMESONE/Schering Plough: oint.ext.u 0.05% tub x 25g- cr.ext. us 0.05% tub x 25g Clobetasone Butyrate 0.05% RETTAVATE/GlaxoSmithKline: oint.ext.u 0.05% tub x 25g- cr.ext. us 0.05% tub x 25g Dexamethasone 0.1-0.2% SOLDESANIL/Diapit: oint.ext.u 0.20% tub x 30g THILODEXINE/Φαρμεξ: sol.ext.us 0.1% fl x 30ml- cr.ext. us 0.1% tub x 10g Fluocinolone Acetonide 0.01% SYNALAR SIMPLE/Μινερβα: cr. ext. us 0.01% tub x 15g 3. Ισχυρά Betamethasone Valerate 0.1% BETNOVATE/GlaxoSmithKline: oint.ext.u 0.1% tub x 25g- cr.ext. us 0.1% tub x 25 gsol.ext.us 0.1% fl x 50ml scalp applic. CELESTODERM-V/Schering Plough: oint. ext.u 0.1% tub x 15g- cr.ext. us 0.1% tub x 15g FLOGOZYME/Norma: lot 0.1% fl x 50ml GALINOCORT/Vilco: lot 0.1% fl x 60ml LOCASON SCALP/Proel: lot 0.1% fl x 60ml MOVITHIOL/Farmanic: cr.ext. us 0.1% tub x 25g- lot 0.1% fl x 50ml OSMORAN/Rafarm: lot 0.1% fl x 60ml SANORVIL/Dekaz: lot 0.1% fl x 70ml Betamethasone Dipropionate 0.05% PROPIOFORM/Schering Plough: cr.ext. us 0.05% tub x 15g Budesonide 0.025%, 0.03% ASTROCAST/Χρισπα Αλφα: cr.ext. us 0.025% tub x 50g BIOSONIDE/Medicus: cr.ext.us 0.03% tub x 50g BUDESAN/Biospray: cr.ext. us 0.025% tub x 50g, tub x 100g BUDESODERM/Φαρμεξ: cr.ext. us 0.025% tub x 50g- sol.ext.us 0.025% bottle x 30ml, x100ml 0.025% tub x 50g x 50g, tub x 100g DEXALOCAL/Farmanic: sol.ext.us 0.025% fl x 100ml, cr.ext.us 0.03% tub x 50g, tub x 100g ESONIDE/Kleva: cr.ext. us 0.025% tub x 100g ΙΧΩΡ/Φοινιξφαρμ: cr.ext. us 0.03% tub x 100g OBECIROL/Farmedia: cr.ext. us 0.025% tub x 50g OBUSONID/Βελκα: cr.ext. us 0.025% tub x 50g OLFOSONIDE/Novis: cr.ext. us 0.025% tub x 50g, tub x 100g- cut.sol 0.025% fl x 30ml, fl x 100ml RESATA/Rafarm: cr.ext. us 0.025% tub x 30g RHINOBROS/Bros: cr.ext.us 0.03% tub x 100g SONIDAL/Specifar: cr.ext.us 0.025% tub x 50g TALGAN/Ανφαρμ: cr.ext.us 0.025% tub x 100g UDESOGEL/Φαραν: cr.ext.us 0.03% tub x 100g VERICORT/Viofar: oint.ext.u 0.025% tub x 50g- cr.ext. us 0.025% tub x 50g, tub x 100g VINECORT/Genepharm: cr.ext. us 0.025% tub x 30g, x 50g, x 100g ZAFECORT/Vocate: cr.ext.us 0.025% tub x 100g Fluocinonide 0.05% LIDEX/Μινερβα: cr.ext. us 0.05% tub x 10g Fluticasone Propionate 0.01%, 0.05% FLIXOTIDE/GlaxoSmithKline: cr.ext. us 0.05% tub x 30g- oint.ext.u 0.01% tub x 30g Ν Methylprednisolone Aceponate 0.1% ADVANTAN/Schering: oint.ext.us 0.1% tub x 15g- cr.ext. us 0.1% tub x 15g Mometasone Furoate 0.1% BIOELEMENTA/Dekaz: cr.ext.us 0.1% tub x 25g ELOCON/Schering Plough: cr.ext.us 0.1% tub x 25g- oint.ext.u 0.1% tub x 25g- lot 0.1% fl x 30ml MOMETASONE/TARGET/Target: cut.sol 0.1% w/v fl x 30ml- cr.ext.us 0.1% tub x 25g MOVESAN/Farmanic-Chemipharma: cr. ext.us 0.1% tub x 25g - cut.sol 0.1% w/v fl ΠΙΝΑΚΑΣ 13.2 ΣΥΝΕΧΕΙΑ x 30ml PHARMECORT/Φαρμεξ: cut.sol 0.1% w/v bottle x 30ml- cr.ext.us 0.1% tub x 25g 4. Πολύ ισχυρά Clobetasol Propionate 0.05% BUTAVATE/GlaxoSmithKline: cr.ext. us 0.05% τάς τους (ταχυφυλαξία), που αποκαθίσταται μετά από διακοπή ολίγων ημερών ή εβδομάδων. Oρισμένοι ιατροί προς αποφυγή εμφάνισης «ταχυφυλαξίας» συνιστούν κατά περιόδους αλλαγή του τύπου του κορτικοστεροειδούς κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Nα αποφεύγεται η εφαρμογή σε μεγάλες επιφάνειες και για πολύ χρονικό διάστημα (κίνδυνος απορρόφησης). Στην ψωρίαση να δίνονται με φειδώ και με επίβλεψη ειδικού, διότι παρά την προσωρινή ωφέλεια, μακροχρονίως και μετά τη διακοπή της θεραπείας υπάρχει κίνδυνος επιδείνωσης. Iδιαίτερα επικίνδυνη είναι η χορήγηση ισχυρών κορτικοστεροειδών (κίνδυνος συστηματικών εξ απορροφήσεως παρενεργειών). Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συσταθεί ασθενούς ισχύος προϊόν και για βραχύ χρόνο. Γενικώς είναι προτιμότερη η έναρξη με προϊόντα ασθενούς ισχύος και σε μη ανταπόκριση είτε να χορηγείται άλλο ίδιας ισχύος είτε μεγαλύτερης. Κατά την κύηση χορηγούνται μόνο εάν το όφελος δικαιολογεί τον πιθανό κίνδυνο για το έμβρυο. Οταν η χρήση τους κρίνεται απαραίτητη κατά τη γαλουχία, να περιορίζονται στο ελάχιστο η ποσότητα του φαρμάκου και η διάρκεια της θεραπείας. Tρόπος εφαρμογής: Εφαρμογή λεπτού στρώματος του ασθενέστερης ισχύος κορτικοστεροειδούς, που είναι αποτελεσματικό για την πάθηση που προορίζεται, μόνο στην πάσχουσα περιοχή, όχι συχνότερα από 2 φορές την ημέρα ανάλογα με την περίπτωση. Σε ηλικιωμένα άτομα συνήθως μια φορά την ημέρα.

5 mg τρεις φορές την ημέρα κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά το γεύμα (η τελευταία δόση οπωσδήποτε μετά το δείπνο). Σε ανεπαρκή ανταπόκριση μπορεί να αυξηθεί σε 30 mg ημερησίως. Διακοπή του φαρμάκου εάν αποδειχθεί άνευ αποτελέσματος μετά από 6 μήνες.