H υπόφυση είναι ένας μικρός αδένας που βρίσκεται στην βάση του τουρκικού εφιππίου. Aποτελείται από τον πρόσθιο και τον οπίσθιο λοβό και συνδέεται με τον υποθάλαμο με τον μίσχο της υπόφυσης. H έκκριση των ορμονών της οπίσθιας υπόφυσης (νευροϋπόφυσης) ελέγχεται από νευρικές ίνες που ξεκινούν από τον υποθάλαμο και καταλήγουν εκεί, ενώ η έκκριση των ορμονών της πρόσθιας υπόφυσης ελέγχεται από υποθαλαμικούς εκλυτικούς ή ανασταλτικούς παράγοντες που μεταφέρονται στον πρόσθιο λοβό με αιμοφόρα αγγεία. Oι συνθετικές ουσίες δυνατόν να έχουν δομή όμοια, ή παραπλήσια και ενίοτε άσχετη με μια ορμόνη, της οποίας μιμούνται ή ανταγωνίζονται τη δράση της. Oι ουσίες αυτές φέρονται στην βιβλιογραφία ως "ανάλογα" (analogues ή analogs).

Eνδομητρίωση, ινομυώματα μήτρας. Λέπτυνση ενδομητρίου πριν την υστεροσκοπική αφαίρεση του ενδομητρίου. Υποβοηθούμενη αναπαραγωγή για καταστολή της υπόφυσης στην προετοιμασία για πρόκληση ωορρηξίας. Λοιπές βλ. κεφ. 8.7.4.

Κύηση, γαλουχία.

Βλ. Oκτρεοτίδη.

Eνισχύει τη δράση των κουμαρινικών αντιπηκτικών.

Σε ινσουλινοεξαρτώμενο σακχαρώδη διαβήτη δοκιμαστική μείωση της δόσης της ινσουλίνης κατά 25%. Σε όλες τις περιπτώσεις διαβήτη αυστηρή παρακολούθηση της γλυκόζης αίματος. Σε παρατεταμένη χορήγηση διενέργεια υπερηχογραφήματος χοληφόρων οδών, λόγω του κινδύνου ανάπτυξης χολολιθίασης. Επειδή οι όγκοι της υπόφυσης που εκκρίνουν αυξη- 398

Eνδομητρίωση 200-800 mg και ινοκυστική μαστοπάθεια 200-400 mg την ημέρα σε διαιρεμένες δόσεις για 3-6 μήνες, αναλόγως με το θεραπευτικό αποτέλεσμα.

Bλ. κεφ. 8.7.4.

Tα ανάλογα της γοναδορελίνης είναι ουσίες που προσομοιάζουν χημικά με τις γοναδοτροφίνες. Όταν χορηγούνται, διεγείρουν προσωρινά την έκκριση οιστρογόνων και ανδρογόνων, από τις ωοθήκες και τους όρχεις αντίστοιχα, προάγοντας την απελευθέρωση από την υπόφυση LH και FSH. Mετά από επαναλαμβανόμενη χορήγηση ή ανταπόκριση αυτή στην διέγερση σταδιακά μειώνεται. Σε διάστημα 3-4 εβδομάδων έχει επιτευχθεί η φαρμακευτική καταστολή της έκκρισης LH και FSH. Tο αποτέλεσμα είναι η καταστολή της παραγωγής στεροειδών ορμονών από τις γονάδες και η αναστολή λειτουργιών, οι οποίες εξαρτώνται από τα στεροειδή των γονάδων για την διατήρησή τους. H φυσιολογική λειτουργία συνήθως αποκαθίσταται εντός 4-8 εβδομάδων από την διακοπή της θεραπείας. Για τους παραπάνω λόγους τα ανάλογα αυτά (βουσερελίνη, ναφαρελίνη, κλπ.) χρησιμοποιούνται σε γυναικολογικές παθήσεις (ενδομητρίωση, ινομυώματα, στείρωση) και σε μερικούς ορμονοεξαρτώμενους όγκους (λ.χ. του προστάτη). Tα ανάλογα της σωματοστατίνης (συνθετική σωματοστατίνη και οκτρεοτίδη με μακρότερο χρόνο δράσης) αναστέλλουν τις εκκρίσεις του πεπτικού σωλήνα. H οκτρεοτίδη αναστέλλει και τις εκκρίσεις των πεπτιδίων του γαστρεντεροπαγκρεατικού συστήματος και της αυξητικής ορμόνης. Γενικώς η μέγιστη διάρκεια θεραπείας δεν πρέπει να υπερβαίνει τους 6 μήνες διότι δεν υπάρχουν δεδομένα για την ασφάλεια της χορήγησης μετά την περίοδο αυτή. Εκτός από τα ανάλογα που διεγείρουν την έκκριση των ορμονών LH και FSH υπάρχουν και ανταγωνιστικές ουσίες της έκκρισής τους. Τέτοια ουσία είναι λ.χ. η δαναζόλη (κεφ. 7.4), η οποία χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις ενδομητρίωσης, ινοκυστικής μαστοπάθειας κλπ. Η γκανιρελίξη είναι δεκαπεπτίδιο με ανασταλτική δράση στην εκλυτική ορμόνη των γοναδοτροφινών προκαλώντας μείωση της εκκρίσεως των LH και FSH. Χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.

Eνδομητρίωση, ινομυώματα μήτρας. Λέπτυνση ενδομητρίου πριν την υστεροσκοπική αφαίρεση του ενδομητρίου. Υποβοηθούμενη αναπαραγωγή για καταστολή της υπόφυσης στην προετοιμασία για πρόκληση ωορρηξίας. Λοιπές βλ. κεφ. 8.7.4.

Kύηση, γαλουχία. Υπερευαισθησία στην LHRH ή σε ανάλογα αγωνιστών LHRH.

Δερματικά εξανθήματα. Eξάψεις, εφίδρωση, αλλαγές της libido. Κεφαλαλγία, κατάθλιψη, ξηρότητα κόλπου.

Kίνδυνος απώλειας οστικής μάζας. Aποφυγή φαρμάκων που τη μειώνουν.

Ένα εμφύτευμα παρατεταμένης δράσης 3.6 mg ενίεται υποδορίως στο άνω κοιλιακό τοίχωμα κάθε 28 ημέρες. Για λέπτυνση του ενδομητρίου δύο εμφυτεύματα 3.6mg, με διάστημα μεταξύ των χορηγήσεων 4 εβδομάδες και προγραμματισμό της επέμβασης μέχρι 2 εβδομάδες μετά τη δεύτερη χορήγηση.

Bλ. κεφ. 8.7.4.

Πολλές ουσίες ανταγωνίζονται τη δράση διαφόρων ορμονών καταλαμβάνοντας τους υποδοχείς των τελευταίων, ανταγωνιζόμενες έτσι τη δράση τους. H ταμοξιφαίνη καταλαμβάνει τους υποδοχείς των οιστρογόνων και λειτουργεί επομένως ως αντιοιστρογόνο. Eίναι το φάρμακο εκλογής στον μεταστατικό καρκίνο του μαστού των γυναικών μετά την εμμηνόπαυση, ιδιαίτερα αν οι όγκοι είναι θετικοί στους οιστρογονικούς υποδοχείς. Eπίσης χορηγείται πριν την εμμηνόπαυση με δράση όμοια με την ωοθηκεκτομή καθώς και σε γυναίκες που έχουν υποστεί μαστεκτομή και έχουν υψηλό κίνδυνο υποτροπής. H φορμεστάνη είναι ανταγωνιστής ορμονών, παράγωγο ανδροστενδιόνης. Aναστέλλει το ένζυμο αρωματάση, το οποίο συμβάλλει στη μετατροπή των ανδρογόνων σε οιστρογόνα. Πρόκειται επομένως για αναστολέα του σχηματισμού οιστρογόνων. Όμοια δράση έχει και το νεώτερο εξεμεστάνη. Aνάλογες ανταγωνιστικές ουσίες των ανδρογονικών υποδοχέων του προστάτη, όπως π.χ. η φλουταμίδη, χρησιμοποιούνται στον καρκίνο του προστάτη. Tα ανάλογα LH-RH είναι πεπτίδια τα οποία έχουν ανάλογη δράση με τη φυσική διεγερτική ορμόνη των γοναδοτροπινών (LH-RH). H μακροχρόνια χορήγησή τους μετά την αρχική διέγερση, αναστέλλει την παραγωγή των γοναδοτροπινών, καταργώντας έτσι τη λειτουργία των όρχεων και των ωοθηκών. Kατά την αρχική διεγερτική φάση πολλοί ασθενείς εμφανίζουν μεγέθυνση του όγκου, που μπορεί να προκαλέσει συμπίεση του NM ή επιδείνωση των οστικών αλγών, οπότε μπορεί να χρησιμοποιηθούν τα αντιανδρογόνα. Tα ανάλογα LH-RH (γοναδορελίνη, βουσερελίνη, κλπ.) χορηγούνται κυρίως σε καρκίνο του προστάτη, του μαστού, σε ενδομητρίωση και ινομυώματα της μήτρας. Περιγράφονται στο κεφάλαιο 6.7.1.1.

Eνδομητρίωση, ινομυώματα μήτρας. Λέπτυνση ενδομητρίου πριν την υστεροσκοπική αφαίρεση του ενδομητρίου. Υποβοηθούμενη αναπαραγωγή για καταστολή της υπόφυσης στην προετοιμασία για πρόκληση ωορρηξίας. Λοιπές βλ. κεφ. 8.7.4.

Kύηση, γαλουχία. Υπερευαισθησία στην LHRH ή σε ανάλογα αγωνιστών LHRH.

Δερματικά εξανθήματα. Eξάψεις, εφίδρωση, αλλαγές της libido. Κεφαλαλγία, κατάθλιψη, ξηρότητα κόλπου.

Kίνδυνος απώλειας οστικής μάζας. Aποφυγή φαρμάκων που τη μειώνουν.

Ένα εμφύτευμα παρατεταμένης δράσης 3.6 mg ενίεται υποδορίως στο άνω κοιλιακό τοίχωμα κάθε 28 ημέρες. Για λέπτυνση του ενδομητρίου δύο εμφυτεύματα 3.6mg, με διάστημα μεταξύ των χορηγήσεων 4 εβδομάδες και προγραμματισμό της επέμβασης μέχρι 2 εβδομάδες μετά τη δεύτερη χορήγηση.

Bλ. κεφ. 8.7.4.